Jagody goji od lat pojawiają się w rankingach tzw. „superfoods” i zdrowej żywności. Przypisuje się im działanie wzmacniające odporność, poprawiające trawienie, a nawet spowalniające starzenie. Jednak za tymi obietnicami kryją się konkretne związki chemiczne – polisacharydy Lycium barbarum (LBP), czyli złożone cukry – główne składniki owoców goji.
Choć o LBP mówi się coraz częściej, wciąż niewiele wiadomo o tym, które dokładnie frakcje tych polisacharydów odpowiadają za obserwowane efekty biologiczne. Dotychczas większość badań traktowała je jako jednorodną mieszaninę, co jest uproszczeniem – bo w rzeczywistości LBP to złożona, bardzo różnorodna grupa cząsteczek.
Nowy projekt badawczy ma to zmienić. Pisze o nim jego autorka i kierowniczka dr inż. Aleksandra Plucińska-Krawczyk z Katedry Cukrownictwa i Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności na Wydziale BiNoŻ.
Dr inż. Aleksandra Plucińska-Krawczyk
foto: arch. prywatne
Dlaczego jelita są w centrum zainteresowania?
W ostatnich latach naukowcy coraz wyraźniej dostrzegają, że jelita to nie tylko narząd trawienny, ale także kluczowy element układu odpornościowego i metabolicznego. To tutaj działa mikrobiota jelitowa – ogromna społeczność bakterii, które oddziałuje na zdrowie całego organizmu. Badania sugerują, że LBP mogą wpływać zarówno na skład i aktywność mikrobioty jelitowej, jak i na funkcjonowanie komórek nabłonka jelitowego oraz integralność bariery jelitowej.
Brzmi obiecująco. Problem w tym, że nie wiemy, które składniki mieszaniny LBP są za to odpowiedzialne.
Gdzie tkwi problem? W metodologii.
Większość dotychczasowych badań używała „całkowitych polisacharydów goji”, czyli mieszaniny wszystkich obecnych w owocach związków. To tak, jakby badać działanie „wszystkich witamin naraz” i próbować ustalić, która z nich odpowiada za konkretny efekt.
Hipoteza badawcza zakłada, że różnice w składzie chemicznym frakcji LBP – w tym w stosunku glukozy, galaktozy, arabinozy, ramnozy czy kwasów uronowych – przekładają się na zróżnicowaną aktywność biologiczną.
Znaleźć „kluczowe frakcje”
Projekt zakłada systematyczne rozdzielenie polisacharydów goji na frakcje, ich dokładną charakterystykę chemiczną, a następnie ocenę ich działania w modelach mikrobiologicznych pozwalających ocenić potencjał prebiotyczny. To podejście pozwoli ustalić, które frakcje odpowiadają za konkretne działania w jelitach.
Cztery etapy badań
Z owoców goji zostaną wyizolowane polisacharydy, a następnie rozdzielone przy użyciu metod membranowych, takich jak dializa i ultrafiltracja. To pozwoli uzyskać kilka frakcji różniących się podstawowymi właściwościami fizykochemicznymi.
Każda frakcja zostanie przebadana metodą chromatografii cieczowej HPLC, aby określić jej skład monosacharydowy. To kluczowy krok, który pozwoli powiązać strukturę z aktywnością biologiczną.
Wybrane szczepy probiotyczne (Lactobacillus, Bifidobacterium) zostaną „nakarmione” poszczególnymi frakcjami. Badania służyć będą sprawdzeniu: czy bakterie rosną szybciej, jak zmienia się liczba kolonii, czy zmienia się pH środowiska. Wskażą one, czy dana frakcja może stanowić źródło energii dla mikroorganizmów lub wpływać na ich metabolizm. Jest to istotne, ponieważ dotychczas uważa się, że polisacharydy LBP oddziałują głównie w obrębie jelit, a ich biodostępność ogólnoustrojowa pozostaje niewielka.
Ostatnim etapem będą testy na komórkach jelitowych prowadzone we współpracy z zespołem Zakładu Biochemii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi pod kierunkiem prof. dr hab. n. med. Urszuli Marianny Lewandowskiej. Najbardziej obiecujące frakcje trafią do badań na komórkach nabłonka jelitowego (np. Caco‑2). Sprawdzona zostanie przeżywalność komórek i odpowiedź prozapalna. To pozwoli ocenić, czy frakcje mogą realnie wspierać funkcjonowanie bariery oddzielającej wnętrze jelita od reszty organizmu.
Dlaczego ten projekt jest ważny?
Brak standaryzacji LBP to poważna luka w badaniach. Podjęty przeze mnie projekt wprowadza uporządkowane, powtarzalne metody frakcjonowania, analizy oraz oceny w modelach biologicznych powiązanych z funkcjonowaniem jelit. Stanowi on pierwszy etap szerszego programu badawczego ukierunkowanego na standaryzację i funkcjonalną charakterystykę polisacharydów roślinnych.
To projekt pilotażowy – nie odpowie na wszystkie pytania, ale stworzy solidny fundament do dalszych badań nad potencjalnym wykorzystaniem polisacharydów z jagód goji jako składników żywności funkcjonalnej lub wsparcia terapii zaburzeń jelitowych.
W świecie, w którym coraz więcej mówi się o zdrowiu jelit, takie badania mogą okazać się niezwykle cenne.
